Azerbaycan ve Türkiye arasında ortak kültürel değerler

Ayrıca günlük hayatımızda kullandığımız dilde, soframızda, aile ilişkilerimizde, misafirperverliğimizde, bayramlarımızda ve müziğimizde de ortak değerlerin olduğunu söylemek gerekir.

Bu yazıda Azerbaycan ve Türkiye toplumlarında görülen ortak kültürel değerleri; aileden misafirperverliğe, çay kültüründen mutfağa, bayramlardan geleneklere kadar farklı örnekler üzerinden anlatmak istiyorum.

DİL: BİRBİRİMİZİ ANLAMAMIZIN ÖTESİNDE

Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesi aynı dil ailesinin iki kolu olduğunu söylemeden geçemeyiz. Dolayısıyla günlük hayatta kullandığımız birçok kelime birbirine benzemektedir. Azerbaycan’a giden bir Türkiye vatandaşı veya Türkiye’ye giden bir Azerbaycan vatandaşı, gittiği ülkede kendisini yabancı olarak hissetmez ve iletişim kurmakta fazla zorlanmaz. Tabii konuşma esnasında anlaşılması zor olan kelime olacaktır ama bazı kelimeleri anlamasa bile genel konuşmayı çoğu zaman takip edebilir. Anlaşılacağı üzere her iki toplum arasındaki ortaklığı en kolay şekilde fark edebileceğimiz alanlardan biri dildir. Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasında farklılıklar bulunmasına rağmen birçok kelime, ifade ve deyim ortak bir kültürel geçmişin izlerini taşımaktadır. Türkiye’de yaşayan bir Azerbaycan vatandaşı olarak bunu günlük hayatımda sık sık gördüğümü söylemeliyim. Azerbaycan’da kullandığımız bazı kelimelerin Türkiye’de de benzer bir şekilde kullanıldığını görmek, iki toplum arasındaki yakınlığın ne kadar doğal olduğunu anlamamıza büyük bir katkı sağlamış oluyor.

Mesela:

Türkiye Türkçesi: Bugün hava çok güzel. Azerbaycan Türkçesi: Bu gün hava çox gözəldir.

Türkiye Türkçesi: Merhaba, nasılsınız? Azerbaycan Türkçesi: Salam, necəsiniz?

 Örneğin:

Azerbaycan Türkçesi Türkiye Türkçesi

ana anne

ata baba

qardaş kardeş

çörək ekmek

su su

kitab kitap

məktəb okul

dost arkadaş/dost

göz göz

yol yol

ev ev

Örneklerden de anlaşılacağı üzere bazı kelimeler farklı söylenebilir ama genel olarak anlamı kolayca anlaşılabilir.

MİSAFİRPERVERLİK: İKİ TOPLUMDA DA GÜÇLÜ BİR DEĞER

Bence misafirperverlik bu ortaklığın en sıcak örneklerinden biridir. Her iki ülkenin toplumu için misafir sadece eve gelen bir kişi değildir; misafire verilen değer ve onu karşılama tarzı toplumsal ilişkilerin bir göstergesidir. Azerbaycan ve Türkiye arasındaki ortak kültürel değerlerden bahsederken misafirperverlikten bahsetmemek mümkün değildir. Öncelikle Azerbaycan’dan bahsedelim, Azerbaycan’da bir eve misafir olduğunuzda ilk ikram edilen şey çay olacaktır ve hemen ardından ilk duyacağınız şey ise ‘‘Bir şeyler ye’’ olacağından şüpheniz olmasın. Ayrıca

 Azerbaycan’da bir evde misafir olduğunuz zaman orada size sofra açılır ve Azerbaycan’ın geleneksel yemekleri sofraya gelir. Dolayısıyla Azerbaycan toplumu kültürü gereği misafirin rahat etmesine önem vermektedir. Bunlar, bir Azerbaycan vatandaşına normal olarak sıradan gelebilir fakat bu toplumsal kültürümüzün en açık örneklerindendir.

Azerbaycan kısmında anlattığımız kültürel davranışların birçoğuna Türkiye’de rastlamak mümkündür. Türkiye’de de bir eve misafir olduğunuzda ilk önce size çay veya kahve ikram edilir, gelen misafir için sofra kurulur ve ellerinden geldiğince misafirin rahat etmesine dikkat edilir. Türkiye’de bu davranışlar çok yaygındır, bunu bir Azerbaycan vatandaşı olarak söylüyorum. Ben Azerbaycan vatandaşı olarak Türkiye’de birçok evde misafir oldum, gerçekten de Türkiye toplumu misafirlerine karşı çok naziktir ve misafirlerinin rahat etmesi için mümkün olan her şeyi yapıyorlar. Benim gözlemim bu yöndeydi. Dolayısıyla bazen iki toplum arasındaki kültürel yakınlığı uzun uzadıya anlatmaya gerek kalmaz; bir misafir sofrası bile çok şey anlatabiliyor.

Azerbaycan’da olduğu gibi Türkiye’de de “Çay içmeden gitme” veya “Bir şeyler ye” gibi ifadelerin günlük hayatın doğal bir parçası olduğunu söylemeden geçemeyiz. Bu davranışların arkasında aslında sadece bir amaç var: “Misafire değer vermek.”

ÇAY KÜLTÜRÜ: KÜÇÜK BİR BARDAK, BÜYÜK BİR SOHBET

İki toplumda da çay içmek sadece susuzluğu gidermek değildir. Azerbaycan’da eve misafir geldiğinde çay içilir, iki arkadaş buluştuğunda çay içilir, aile üyeleri bir araya geldiğinde çay içilir, yemek sonrasında çay vazgeçilmezdir ve uzun sohbetlere de yine çay eşlik eder.

Azerbaycan’da çay denilince ilk akla gelen ‘‘armudu stəkandır’’, Azerbaycan’da çay bunun gibi geleneksel bardaklarda sunulur.

Türkiye’de de çay denilince eminim ki ilk akla gelenlerden biri bardak ve çaydanlıktır.

Azerbaycan toplumunda çay ne kadar önemliyse Türkiye toplumunda da çayı o kadar önemlidir. Türkiye’de insanlar kültürleri gereği kahvaltıya çayla başlarlar, misafirlerine çay ikram ederler, sohbete çayla başlarlar ve özellikle Türkiye’de Kahvehane ve kıraathane kültürü çok ünlüdür. Kahvehane ve kıraathane, insanların dertlerini paylaştığı, mahalle dayanışmasının sağlandığı buluşma noktalarındandır.

 Dolayısıyla çayın iki toplumda da mevcut yerine baktığımız zaman, kültürel yakınlığı bir kez daha görürüz.

Bence iki toplumun kültürel yakınlığını anlamak ve anlatmak için uzun tarihi kitapları okumaya gerek yoktur. Bir bardak çay ve çayın etrafında sohbet çok şeyi anlamamıza yardımcı olur.

DÜĞÜNLER VE TOPLUMSAL DAYANIŞMA

Düğünler de iki toplum arasındaki kültürel ortak noktaların görülebileceği önemli sosyal etkinliklerden biridir. Azerbaycan ve Türkiye’de gerçekleşen düğünler sadece evlenen iki kişinin değil, aynı zamanda ailelerin ve akrabaların bir araya gelerek eğlendiği ve zaman geçirdiği önemli organizasyonlardan biridir. Her iki ülkede de düğünlerde müziğin olması, insanların dans etmesi, geleneksel yemekler ve ailelerin birlikte zaman geçirmesi düğünlerin ortak unsurları arasında yer alabilir. Bunu da söylemeden geçemeyeceğim, düğün gelenekleri bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir. Azerbaycan’ın bazı bölgelerinde farklı düğün gelenekleri görüldüğü gibi Türkiye’nin de birçok bölgesinde kendine özgü düğün gelenekleri görülmektedir.

İnsanların birbirlerinin mutluluğuna ortak olması, toplumsal dayanışmanın günlük hayattaki önemli örneklerinden biridir.

ORTAK KÜLTÜR, AYNI OLMAK DEMEK Mİ?

Ortak kültüre sahip olan ülkelerin, tamamen aynı kültüre sahip olduklarını söylemek doğru değildir.

Dolayısıyla Azerbaycan ve Türkiye’nin ortak kültürel değerlere sahip olduklarını göz önünde bulundurarak, iki ülkenin de kültürlerinin tamamen aynı olduğunu söylememiz yanlış olur. Her toplumun kendine özgü tarihî, bölgesel özellikleri, gelenekleri ve yaşam biçimleri olduğunu unutmayalım. Azerbaycan’ın nasıl ki kendine özgü kültürel özellikleri var, aynı şekilde Türkiye’nin de kendine özgü kültürel özellikleri bulunmaktadır.

Ancak bazı farklılıkların bulunması ortaklıkların olmadığı anlamına gelmemektedir. Tam tersine, iki toplum arasındaki kültürel yakınlık, benzerliklerin ve farklılıkların bir arada bulunmasıyla daha iyi anlaşılabilir.

 Benim kanaatimce önemli olan, birbirimizin aynı olduğunu söylemek değil, asıl önemli olan birbirimizi anlamamızı sağlayan bazı ortak değerleri fark etmektir.

PEKİ BİZİ BİRBİRİMİZE YAKLAŞTIRAN NEDİR?

Azerbaycan ve Türkiye arasındaki yakınlığı diplomatik ilişkilerde veya tarih kitaplarında aramak eksik kalır. Bazen bu yakınlık bir kelimede, bir sofrada, bir çay bardağında, bir türkünün sözlerinde veya bir aile ziyaretinde karşımıza çıkar. İki ülkenin farklı tarihsel deneyimleri ve kendine özgü kültürel özellikler olsa da bazı ortak değerlerimiz toplumlarımızın birbirleirni anlamasında büyük bir rol oynamaktadır.

Ben bir Azerbaycan vatandaşı olarak Türkiye’de yaşadığım süre boyunca mevcut ortaklıkları fark ediyorum. Bazen Azerbaycan’da sıradan olarak gördüğüm bir davranışı Türkiye’de görmek bana kendi kültürümü yeniden hatırlama fırsatı veriyor.

Bence Azerbaycan ile Türkiye arasındaki mevcut kültürel yakınlığı anlatmanın en güzel yolu budur: İki toplumun birbirine ne kadar benzediğini söylemekten çok, birbirlerini ne kadar kolay anlayabildiklerini görmek.

Çünkü kültür dediğimiz özellik çoğu zaman bir ülkenin sınırları içinde değil, insanların günlük hayatında yaşar.

Kaynak: batmansonsoz.net